ӘдебиетӘлем

ДЕЛИЯ ОУЭНС: «ШАЯНДАР ҚАЙДА ӘН АЙТАДЫ?» (РОМАН)

Делия Оуэнс қыркүйек айында Нью Йорк қаласындағы Ботаникалық паркінде оқырмандарымен кездесті. Оуэнстің қолтаңба беру сәті.

2018 жылдың жазында Патнэм Делия Оуэнс атты биолог артта қалған жабайы табиғат туралы ерекше дебюттік романын жариялады. Біртүрлі атауы бар және бірде-бір жанрға сай келмейтін кітап блокбастерге арналған. Сондықтан, Патнэм кітабын 28 000 таралыммен басып шығарды.

Бірақ бұл жеткіліксіз болды.

Бір жарым жыл өткеннен кейін «Шаян қай жерде ән айтады» романы, Солтүстік Каролина батпақтарында өскен жалғыз қыз туралы төрт жарым миллион данадан астам таралыммен қайта басылып шықты. Бұл кез келген дебюттік романист үшін, оның үстіне, бұрынғы жарияланған жұмыстары, Ботсвана мен Замбия шөлдері мен алқаптарында жүргізілген онжылдық зерттеу туралы айтқан 70-жастағы ғалым үшін керемет траектория.

2019 жылдың соңына қарай «Crawdads (Шаяндар)» осы жылы басқа атаудағы кітаптарға қарағанда көп сатылған. Және де Джон Гришем, Маргарет Этвуд Стивен Кингтің  романдарын басып шығарушы NPD BookScan баспаханасына  Патнэм 40 рет оралды. Оның кітабы шетелдік құқықтармен 41 елде сатылды.

Салалық талдаушылар бүкіл әлем бойынша фантастика құлап, және көптеген блокбастерлер бестселлер тізімінен бірнеше аптадан кейін түсіп жатқанда, әсіресе осы романның  қажеттілігін түсіндіруге тырысты, — дейді.

Жазушы оқырмандарымен кездесті

Соңғы бірнеше жыл ішінде ересектерге арналған кітаптар сатылымы едәуір құлдырады. 2019 жылы ересектерге арналған кітаптар сатылымы желтоқсан айының басына дейін 116 миллион бірлікті құраған. 2015 жылы NPD Bookscan өнімі  144 миллионға жуықтаған. Көркем әдебиет үшін Баспагерлер мен агенттіктер тіпті танымал романшыларды жарнамалаудағы шуды басу қиынға түседі деп жиі шағымданады.

«Шаяндар» — жалғыз ерекшелік. Мерекелік сатылымнан кейін ол Times-тың соңғы фантастикалық бестселлерлер тізімінде № 1-ге орынға шықты.

«Бұл — кітап гравитацияның жаңа заңдарына қарсы тұрды»,-деді Codex Group тобының президенті Питер Хильдик. «Ол — өз позициясын сақтап қалды.”

Роман — бұқаралық ақпарат құралдары Netflix және Amazon сияқты ойын-сауық компаниялары терең фрагменттелген және басқарылатын ойын-сауық компаниялары тұтынушылары, өздерін нақты нысаға бейімделген контент ағынымен қанағаттандыратын сәтте американдық оқырмандар тобымен резонанс туғызды.

«Crawdads» — американдық оқырмандардың кең ауқымына айналды. «Crawdads»-ты оқитын респонденттер мен Codex тобы өткізген кітаптардың 4000-ға жуық сатып алушылары бүкіл саяси спектрден келіп, 55 пайызы өзін прогрессивті, 30 пайызы консервативті және 15 пайызы-центрист ретінде көрсетті.

Шөл далада оқшауланған және жалғыздығымен күресетін қыз туралы кітап оқырмандардың әлеуметтік желілерге тұрақты қосылуда ерекше  біріктіруші әрекет жасады. Және оның табысы Мисс Оуэнстің өзінің жалғыздық қоршаған өмірін өзгертті. Осы күзде ол Джордж, Оклахом, Канзас, Алабама, Флорида және Нью-Йоркте өткен конкурстың бесінші кезеңіне шықты. Онда Нью-Йорк ботаникалық бағында әңгіме өз бағасын алды және тағы 100 адамға қолтаңба берді.

Делия Оуэнс Замбиядағы зерттеу жұмыстарында

«Мен оқырмандармен ешқашан сөйлеспегенмін, мен мұны күткен жоқпын «, — деді ол сұхбатында.

Бұл — киноиндустрия сияқты баспа ісі «жеңімпаз бәрін алады» бизнесіне айналды. Барлық сатылымдарды басқаратын мекемелерде серпінді хиттер сирек кездеседі. «Шаяндар» романы бұл үшін бірнеше себеп болды. Сюжет кең аудиторияға есептелген, оның адам өлтіру құпиясы, керемет табиғат, романтика және кәмелетке толған жастағы өмір сүру тарихы баяндалған. Роман сондай-ақ, кеңінен ұсынған тәуелсіз кітап негізінде саудагерлерден ерте серпін алды және актриса Риз Уизерспун өзінің Кітап клубы үшін «Crawdads»-ті таңдады.

Романның толық метражды экранизациясын шығаруды жоспарлап, осы жылы Instagram-да Мисс Оуэнстің қатысуымен бейне пайда болды.

Бұл факторлар кітаптың соншалықты жоғары танымалдылықпен тез сатылады дегенді меңземейді.

«Crawdads» табысы туралы ең таңқаларлық дүниелердің бірі-сату, оны шығарғаннан бірнеше айдан кейін жылдам сатыла бастады. Аnomalia — бас ісі әдетте жарияланғаннан кейін бірден шыңына жетеді. Бұл атаудың айналасында бастапқы жарнама мен маркетинг ықпал етеді.

Осы жылдың қаңтар айында, алты айдан кейін роман «Таймс»-тың бестселлерлер тізімінде бірінші орынды иеленді. Сол айда ол Amazon Charts ең көп сатылатын және ең көп оқылатын көркем әдебиет тізімдерінің шыңынан көрінді. Келесі 16 апта бойы өзінің үстемдік жағдайын сақтап қалды. Танымал кітап Amazon weekly тізімдерінің жоғарғы жағындағы ең ұзын жолақта орналасқан. Ақпан айында ол Sam ‘s Club, Costco және BJ’ s Wholesale Club сияқты үлкен дүкендерде жақсы сатыла бастады. Наурыз айына қарай ол миллион дана таралыммен, екі айдан кейін екі миллионға жуық таралыммен тарады.

Делия Оуэнс Калахари шөліндегі түсірілімде

«Мен 30 жыл ішінде ештеңе көрмедім», — деЙді Penguin Random House сату бөлімінің Президенті Джейси Апдайк.

Ол “Да Винчидің құпиясы», “Пойыздағы қыз” және “Жоғалған қыз” сияқты бестселлерлерге арналған стратегиялардың көшін бастады. Танымал бұл кітап ережелерді бұзды. Бізге сату болжамдарын жасау үшін кітаптың атауы ұнады.

Бестселлерлер тізіміндегі романның көрнекті жағдайы мен бетіндегі шудың үйлесімі өзін-өзі көрсете алатын циклді тудырды: кітаптың көрінуі сатылымға алып келді, ал сатылымдар көрінуге алып келді.

Merriam-Webster: «Сrawdad» — 2018 жылдың ең үздік 10 сөзі тізіміне енді.

«Ол танылған соң, өзін өзі ақтады және бұл таңқаларлықтай болды», — деді NPD Group бизнесті дамыту жөніндегі Атқарушы директоры Кристен Маклин.

«Мен ешқашан роман жаза аламын деп ойламадым, — деді  Патнэм Дели Оуэнс.

Мисс Оуэнс он жыл бұрын осы тақырыпта жұмыс істей бастады. Ол 1950-ші және 60-шы жылдары Солтүстік Каролина батпақтарында өскен бір қыз туралы әңгімелеу үшін идея пайда болған кезде, оның отбасы тастап кетті. Кейін жас адамды өлтірді деген айып тағылып, қуғынға ұшырады.

Бұл оқиға ойластырылған болса да, Мисс Оуэнс өзінің қоғамнан ажыратылғанын білгеннен кейін жабайы жерде өмір сүру тәжірибесіне сүйенгенін айтты. «Мынадай жабайы жерде мұны жасауға тырысамыз», — деді ол.

Ол өз өмірінің көп бөлігін адамнан алыс және жабайы жануарларға жақын жерде өткізді. Джорджияда өскен Мисс Оуэнс орманда бос уақыттың көп бөлігін өткізді. Ол Джейн Гудолл шабыттанған Джорджия университетінің зоологиясын зерттеді. Кейіннен Дэвис қаласындағы Калифорния университетінің Жануарлар тәртібі бойынша докторлық дәреже алды.

1974 жылы ол күйеуі Марк Оуэнс екеуі Африкадағы жабайы табиғатты зерттеуге аттанды. Олар Ботсвандағы Калахари шөлінде зерттеу лагерін құрды. Онда өз күндерін өткізіп, львалар мен гиеналарды мұқият бақылап, олардың көші-қон үлгілері мен әлеуметтік мінез-құлқын зерттеді.

Кейін Оуэнстар Замбияда өз қорының жұмысымен танымал болды. Онда олар ауыл тұрғындарына кәсіби дайындық, микрозаймдар, медициналық қызмет көрсетіп және білім берді.

 Бірақ олар да дау тудырды. Мистер Оуэнс браконьерлерге пілдерді және басқа да жабайы жануарларды өлтіруге кедергі жасап, оларды базалық лагерьге «браконьерлікпен күрес жөніндегі командалық орталыққа» айналдырды. Бұл Мисс Оуэнстің пікірінше, оның әңгімесіне сәйкес «піл көзі» мемуарларында қауіпті болды.

1995 жылы браконьерлермен күрес жөніндегі миссиялардың бірі қайғылы оқиғамен аяқталды. Күдікті браконьер атып өлтірілген. Ол туралы New Yorker- 2010 жылы жазған.

Түсірілімдерге қатыспаған Марк пен Делия Оуэнс елден кетіп, содан бері қайтып келген жоқ. 1996 жылы Құрама Штаттарға оралғаннан кейін олар солтүстік Айдахоға, 720 ауданындағы оңашаланған ранчоға қоныстанды. Бірнеше жыл бұрын 40 жылдан астам некеден кейін олар ажырасқан және осы жылы Мисс Оуэнс Эшвиллге жақын Солтүстік Каролина тауына көшіп келді.

Оуэнс мырзаның досы әрі бұрынғы адвокаты Боб Айвидің айтуынша, ешқандай айыптаулар болмағанын және осы істе соңғы оқиғалар болмағаны расталған.

Оуэнс ханымның атуға ешқандай қатысы жоқ екенін және ешқашан құқықбұзушылық жасамағанын, бірақ жағдайды анықтаудан бас тартқанын айтты.

— Мұнда ештеңе жоқ. Ешқандай іс болған жоқ, ештеңе болған жоқ”, — деді ол.

Ол өзінің романына оқиғаны қайтарды және өзінің тәжірибелерін оның ойлы кейіпкері Кья Кларк кездестірген сынақтармен салыстырды.

«Бұл орын алуы үшін қиын болады, бірақ бұл жөнінде Кья атын атай отырып, іс жасауға тура келді», — деді Мисс Оуэнс осы күзде Нью-Йорктегі сұхбат кезінде.

«Сіз жай ғана басыңызды көтеру керексіз немесе төмен түсіру керек, бәлкім тағы бір нәрсе, сіз барынша күшті болуға тиіссіз. Мен пілдерді айыптағанмын.

Кейінірек сол кешке мисс Оуэнс, ол әлі күнге дейін Прожектордың жарығына беймәлім болып көрінеді. Ол Ботаникалық бақта сахнаға шығып, 400-ден астам адамнан тұратын топпен бетпе-бет кезде шабуылдаушы пілдер туралы айтты. Мисс Оуэнс аудиторияға қарау тәжірибесін адреналин құйылысымен салыстырды, ол көп жыл бұрын бастан кешкен оқиғасын айта келе, ағылып бара жатқан пілден кіші крокодилді құтқаруға тырысып, ол үшін өзенге секіргендігін баяндады.

«Мен алыс жерлерде өмір сүрдім», — дейді Мисс Оуэнс.

Жарты жыл ішінде көргеніме қарағанда бұл бөлмеде көп адам бар секілді…

Александра Альтер

New York Times газетінің тілшісі

https://www.nytimes.com/

Ұқсас материалдар

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован.

Back to top button